Spitsmijden

In verschillende regio’s hebben tussen 2015 en 2018 tien spitsmijdenprojecten plaatsgevonden om automobilisten met een beloning te stimuleren de spits te mijden. Het doel van de projecten was het bevorderen van de doorstroming bij werkzaamheden, maar ook automobilisten ertoe bewegen blijvend de spits te mijden. De projecten vonden plaats op een specifieke corridor en/of in een stedelijk gebied. Deelname aan deze projecten zorgde voor een verlaging van de spitsritten van 40% per deelnemer. Dat komt neer op gemiddeld twee spitsmijdingen per persoon per werkweek.

De beloning, financieel of met bijvoorbeeld spaarpunten voor een webshop, was een tijdelijke externe prikkel om reizigers hun gedrag te laten aanpassen. Veel deelnemers creëerden een nieuwe routine, waarbij ze bijvoorbeeld buiten de spits reisden of de fiets namen. Uit onderzoek blijkt dat deelnemers deze routine vervolgens vaak ook zonder beloning vasthouden. Bijvoorbeeld omdat hun reistijd korter is, de reis meer ontspannen is of vanwege gezondheidsvoordelen. De initiële financiële beloning veranderde daarmee stapsgewijs naar een intrinsieke motivatie.

Lessen en kansen voor de toekomst

Spitsmijdenprojecten zijn met name effectief tijdens wegwerkzaamheden, omdat er dan een goede aanleiding is om het reisgedrag aan te passen. Met spitsmijdenprojecten zijn grote verkeerskundige effecten behaald. Op belangrijke corridors zoals de A12 en de Ring Rotterdam zijn duizenden spitsmijdingen per dag gerealiseerd. Door het combineren van deze aanpak met het stimuleren van het gebruik van mobiliteitsdiensten, kunnen deze projecten ook een blijvend effect hebben op het gedrag van reizigers: een derde van de deelnemers mijdt na twee jaar nog steeds de spits, ook zonder beloning. Met name de deelnemers die overstappen naar fiets of OV blijven de spits op de lange termijn mijden.

Tijdens Beter Benutten is veel geleerd over de meest effectieve inzet van dergelijke projecten. Het inbouwen van een spelelement bleek een succesfactor: hoe doe ik het in vergelijking met mijn collega’s of andere groepen spitsmijders? Ook het geven van (positieve) feedback over het nieuwe gedrag droeg bij aan het positieve resultaat. Bovendien is veel geleerd over het gestructureerd meten van reisgedrag, bijvoorbeeld door gebruik van apps. Dit maakt het in de toekomst eenvoudiger om effectieve projecten uit te voeren en nauwkeurig de effecten in kaart te brengen.